Chiếu Tatami di sản truyền thống trong mỗi gia đình Nhật Bản

Nếu đặt Tatami vào một quốc gia khác, một khung cảnh địa lý và phong thổ khác thì chắc hẳn, Tatami sẽ khó có thể dung hòa vào đó. Nhưng với khí hậu, nhân tình và văn hóa Nhật Bản, Tatami trở thành một thứ mang nét Nhật Bản hóa nhiều nhất. Trà đạo, cắm hoa, geisha và shamisen… và tất cả những nét văn hóa độc đáo riêng biệt của Nhật Bản đều đã ra đời trong phòng có Tatami.

chiếu tatami

Chiếu tatami là một loại chiếu truyền thống của người Nhật. Nó cũng như ghế ngồi bệt tatami vậy. Tại Nhật, người ta có thói quen tháo giày ra khi bước vào nhà. Được làm từ nguyên liệu tự nhiên nên chiếu tatami có độ đàn hồi thích hợp. Khi bước chân trần trên chiếu, bạn sẽ cảm nhận được sự mềm mại và ấm áp nơi lòng bàn chân.

chiếu tatami

Sinh hoạt hàng ngày của người Nhật gắn liền với chiếu tatami. Họ có thể ngồi trực tiếp hoặc nằm ngủ ngay trên chiếu. Chu đáo hơn, họ chỉ cần trải một tấm nệm lót trên chiếu và một tấm chăn để đắp là đã có một giấc ngủ thoải mái hoặc ngồi dùng bữa ngay trên chiếu mà không cần sử dụng đến ghế. Với đặc tính bền và mềm mại, chiếu tatami là một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của người Nhật suốt nhiều thế kỉ qua.

chiếu tatami, ghế bệt tatami

Thông thường, một tấm chiếu tatami có chiều dài 1,8 mét và rộng 90 cm. Đây được xem là kích thước chuẩn truyền thống. Chiếu tatami được cấu thành từ 3 bộ phận, gồm tatami-omote, tatami-doko và tatami-beri.

Tatami-omote là lớp phủ trên bề mặt của chiếu tatami. Đây là bộ phận quyết định nên cảm giác dễ chịu khi chúng ta bước chân trần trên chiếu. Tatami-omote được làm từ một loại cói có tên gọi igusa. Từ thời Yayoi, khoảng năm 300 trước Công nguyên đến năm 300 sau Công nguyên, cói igusa đã được dùng làm nguyên liệu đan, dệt. Cói igusa sau khi cắt từ ngoài đồng về, người ta sẽ ngâm chúng vào nước bùn. Mục đích của công đoạn này là tạo cho chiếu tatami có một mùi hương đặc biệt.

Theo thời gian, người Nhật đã có nhiều cải tiến trong kỹ thuật làm chiếu tatami nhằm nâng cao chất lượng, đồng thời tiết kiệm công sức. Gần đây, số thợ làm tatami-omote bằng thủ công cũng dần ít đi. Việc đưa từng sợi igusa vào khung dệt khiến nhiều người thợ không đủ kiên nhẫn duy trì cách làm truyền thống này.

chiếu tatami, ghế bệt tatami

Kỹ xảo dệt igusa trên máy dệt thủ công được họ gọi là nakatsugi. Nếu sử dụng kỹ thuật dệt nakatsugi, người thợ phải mất hai ngày để tạo ra một tấm tatami-omote.

chiếu tatami, ghế bệt tatami

Ngay bên dưới tấm tatami-omote là bộ phận trung tâm của chiếc tatami, có tên gọi là tatami-doko. Khi cuốn tatami-omote lại, sẽ để lộ ra tấm tatami-doko có bề dày khoảng 5,5 cm, được làm từ rơm khô. Tatami-doko giữ vai trò quan trọng quyết định nên tính năng và đặc trưng cũng như vẻ đẹp và sự tiện nghi của tấm chiếu tatami.

Những năm gần đây, rơm khô không còn là nguyên liệu duy nhất để tạo ra những tấm tatami-doko. Người Nhật đã sử dụng một số nguyên liệu thay thế như sợi hóa học và mạt gỗ ép. Chúng có ưu điểm là khả năng đàn hồi và cách nhiệt tốt, nhưng lại tạo điều kiện tốt cho các loài bọ, gián sinh sống.

chiếu tatami, ghế bệt tatami

Bộ phận cuối cùng là tatami-beri hay còn gọi là mép chiếu, dùng để kết nối tatami-doko và tatami-omote lại với nhau. Khi xếp các tấm tatami trên sàn nhà, tatami-beri trở thành đường viền trang trí xinh xắn. Tatami-beri có thể được làm từ nhiều chất liệu khác nhau, chẳng hạn như sợi bông, sợi lanh hoặc tơ lụa.

Ngày xưa, tatami-beri chỉ có một vài hoa văn đơn điệu, nhưng ngày nay, nó được thiết kế nhiều màu sắc và hoa văn trang trí đẹp mắt. Sự thay đổi này nhằm đáp ứng nhu cầu của cuộc sống hiện đại

Việc ngồi trên Tatami cũng tác động đến văn hóa ứng xử và trang phục của dân tộc Nhật Bản. Khi giữ được dáng đứng thẳng, trang phục truyền thống của họ sẽ tôn lên vẻ đẹp thanh thoát của người mặc. Những hành vi biểu thị sự khiêm nhường và cung kính với người trên là nét chủ đạo trong thói quen sinh hoạt của họ. Lễ tiết gật đầu cúi chào vì đó không thể thoái hóa.

chiếu tatami, ghế bệt tatami

Nói một cách đơn giản thì Tatami của Nhật tương đương với chiếu Việt Nam. Tatami là loại sàn nhà truyền thống của Nhật Bản. Tatami được tạo ra bằng cách xếp chặt các tấm phản hình chữ nhật có kích cỡ thống nhất lại với nhau. Mỗi tấm phản thường có chiều dài bằng hai lần chiều rộng. Kích cỡ chuẩn truyền thống là 910mm×1820mm và có độ dày 55mm. Tuy nhiên, tùy địa phương hay từng loại phòng trong nhà mà kích cỡ của tấm phản có thể to hơn hay nhỏ hơn một chút.

chiếu tatami, ghế bệt tatami

Những tấm phản này có phần lõi được làm từ rơm khô, đan ép chặt với nhau. Ngày nay, có khi người ta dùng sợi hóa học thay cho sợi rơm để tăng độ bền và độ cách nhiệt.

Lớp ngoài phản là chiếu cói bao bọc. Viền phản được bọc bằng vải dệt, nổi vân hoặc vải trơn và thường mang màu xanh lá cây. Các tấm phản sợi ép có khả năng đàn hồi tốt, tạo cảm giác êm ái khi đi trên đó. Chúng còn có khả năng cách nhiệt tốt, thích hợp cho việc đi chân không dép, ngồi hay nằm.

Khi chiếu cói còn mới, Tatami có màu xanh lá cây nhạt. Nhưng cùng với thời gian, màu sắc Tatami phai dần. Vì vậy, thường từ 3 đến 5 năm, người ta lại thay lớp chiếu cói bên ngoài. Nguyên liệu cho Tatami là thực vật mềm, tơi và khô nên có thể tùy lúc mà thay đổi các bộ phận bị mài mòn hay rách nát.

chiếu tatami, ghế bệt tatami

Kể từ thời của Kamakura (1185-1382), Tatami được quy uớc là diện tích hình chữ nhật, dành cho hai người ngồi và cho một người ngủ. Ngày nay, kích thước Tatami được tính như một đơn vị đo của Nhật Bản.

Có hai cách xếp các tấm phản rơm bọc chiếu cói thành Tatami. Cách thứ nhất gọi là Syugijiki, thường áp dụng cho các Tatami trong phòng ở. Cách thứ hai gọi là Fusyugijiki, thường thấy ở các chùa, lâu đài và những phòng có không gian lớn.

Ngày nay, ngoài chiếu Tatami truyền thống ra. Văn hoá Nhật Bản còn phát triển lên bước cao hơn bằng việc sáng tạo ra chiếu ghế ngồi bệt truyền thống mang tên Tatami.

ghế bệt tatami

Ghế bệt Tatami với thiết kế độc đáo đã và đang trở thành vật dụng nội thất không thể thiếu trong ngôi nhà Nhật Bản mà còn du nhập vào không gian nội thất của nhiều nước trên thế giới.

ghế bệt tatami

ghế bệt tatami

ghế bệt tatami

ghế bệt tatami

ghế bệt tatami